Spotkania na ścieżce edukacyjnej

Zapraszamy na ścieżkę edukacyjną „O pszczelich sprawach” usytuowaną w malowniczym ogrodzie okalającym pałac Radziwiłłów w Nieborowie.

Mapka samego ogrodu

Przedstawiamy:

Eksponaty kłód bartnych i dawnych uli,
Krótką historię o bartnictwie i pszczelarstwie,
Ciekawostki z życia pszczół,
Dlaczego pszczoły są takie ważne,
Strażnika zdrowia i urody: Pan Miód we własnej osobie!,
Pszczele skarby.

W każdą ostatnią niedzielę miesiąca o godzinie 12.00 zapraszamy na spotkanie z opiekunem pszczół, który opowie o pszczołach i skąd się bierze miód oraz inne pszczele skarby. W czasie spotkania można posmakować wybornych miodów i innych produktów pszczelich oraz obejrzeć ciekawe eksponaty uli historycznych.

W sklepiku muzealnym można nabyć niezwykły nieborowski Miód Tysiąca Kwiatów, z którego dochód przeznaczony jest na program „Reintrodukcji pasiek pszczoły miodnej w miejscach zabudowy historycznej, sakralnej i kulturowej w celu ochrony miejscowych ekosystemów i zwiększania ich bioróżnorodności” realizowany przez Fundację Ziemiaństwa Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedstawiamy:

Eksponaty kłód bartnych i dawnych uli,
Krótką historię o bartnictwie i pszczelarstwie,
Ciekawostki z życia pszczół,
Dlaczego pszczoły są takie ważne,
Strażnika zdrowia i urody: Pan Miód we własnej osobie!,
Pszczele skarby.

W każdą ostatnią niedzielę miesiąca o godzinie 12.00 zapraszamy na spotkanie z opiekunem pszczół, który opowie o pszczołach i skąd się bierze miód oraz inne pszczele skarby. W czasie spotkania można posmakować wybornych miodów i innych produktów pszczelich oraz obejrzeć ciekawe eksponaty uli historycznych.

W sklepiku muzealnym można nabyć niezwykły nieborowski Miód Tysiąca Kwiatów, z którego dochód przeznaczony jest na program „Reintrodukcji pasiek pszczoły miodnej w miejscach zabudowy historycznej, sakralnej i kulturowej w celu ochrony miejscowych ekosystemów i zwiększania ich bioróżnorodności” realizowany przez Fundację Ziemiaństwa Rzeczypospolitej Polskiej.

Historia bartnictwa i pszczelarstwa

O bogactwie polskiego bartnictwa wspominał już Ibrahim ibn Jakub w swojej relacji z państwa Mieszka I z 965/966 r.: „…jest on najrozleglejszy z ich [słowiańskich] krajów. Obfituje on w żywność, mięso, miód i rolę orną”.

Pszczelarstwo dzieliło się dawniej na dwa nurty: bartnictwo, czyli chów dzikich pszczół w barciach oraz hodowlę pszczół w kószkach plecionych ze słomy lub wikliny.

Chowem pszczół w barciach zajmowali się bartnicy zrzeszeni w bractwa bartne.

Bractwa bartne zapewniały ogromny dochód i cieszyły się licznymi przywilejami, w tym prawem do własnych sądów bartnych. Winnych przestępstw przeciwko pszczołom i barciom karano obcięciem ręki lub powieszeniem.

Umyślne zabicie nawet jednej pszczoły uznawane było za bardzo ciężkie przewinienie porównywalne z zamordowaniem człowieka.

Barcie dziano zwykle na wysokich sosnach, nieco rzadziej na dębach.

Drzewa bartne oraz przedmioty należące do bartnika oznaczano wyrytym klejmem lub znamieniem bartnym.

Borem bartnym nazywano zespół barci podlegających jednemu bartnikowi. Do boru należało 60 barci.

Wartość produkcji bartniczej w dawnych puszczach często znacznie przewyższała łączne dochody z wyrębu drzew i łowiectwa.

Na przełomie XVIII i XIX w. nastąpił intensywny rozwój pasiecznictwa, czyli hodowli pszczół w ulach.

Pojawiły się różne rodzaje uli: ozdobne kłody bartne ustawiane na ziemi, słomiane kószki, ule ze słomy i ule drewniane.

Około 1840 r. ks. dr Jan Dzierżon obmyślił i wprowadził pierwsze ule z ruchomymi snozami (listwami, na których pszczoły budowały plastry), tak zwane dzierżony.

W 1870 r. profesor Uniwersytetu Lwowskiego dr. Teofil Ciesielski obmyślił ramkę na plaster i w ten sposób utworzył typ ula rozbieralnego i otwieranego z boku, zwanego ulem słowiańskim.

W 1880 r. Kazimierz Lewicki, wzorując się na ulu Dzierżona i ulu słowiańskim, zmodyfikował ramki i utworzył typ ula otwieranego z góry – ul Lewickiego.

Obecnie użytkuje się wiele rodzajów uli, ale wszystkie są zbudowane według tych samych zasad konstrukcyjnych. Każdy ul składa się z korpusu gniazdowego, nadstawki, dennicy i daszka.

Ważnym wynalazkiem w procesie udoskonalania uli było podzielenie wysokiej ramki gniazdowej, najbardziej właściwej z punktu widzenia naturalnego rozwoju rodziny pszczelej, na kilka niskich równie korzystnych dla pszczół. W ten sposób skonstruowano ul wielokondygnacyjny.

Dlaczego pszczoły są takie ważne

Pszczoły pełnią bardzo ważną funkcję w środowisku naturalnym. Zbierając pyłek i nektar z kwiatów, zapylają rośliny. Dzięki nim powstają zdrowe nasiona i owoce, będące pokarmem dla zwierząt i ludzi.

Owady zapylają większość roślin, które uprawiamy i którymi żywimy zwierzęta hodowlane i siebie.

Wartość roślin, które hodujemy dzięki zapylaniu przez pszczoły, przekracza wielokrotnie wartość samych produktów pszczelich, takich jak wosk i miód.

W wielu krajach utrzymuje się pasieki tylko po to, żeby pszczoły zapylały uprawy oraz rośliny ozdobne.

Zapylane przez pszczoły rośliny z ekosystemów takich jak ogrody i parki z roku na rok są silniejsze oraz mają zdrowe nasiona i owoce. Takie środowisko zachęca liczne zwierzęta i ptaki by w nim zamieszkać.
Pszczoły muszą odwiedzić około 4.000.000 kwiatów, by zebrać nektar na 1 kg miodu.

Dzięki zapylaniu pszczół możemy cieszyć się smakowitymi owocami, takimi jak jabłka, śliwki, gruszki, maliny i smażyć nasze jedzenie na przykład na oleju rzepakowym.

Z powodu szerokiego stosowania chemicznych środków (pestycydy, herbicydy, nawozy sztuczne) oraz zanieczyszczenia środowiska naturalnego jest coraz mniej owadów zapylających.

Rodzinom pszczelim zagrażają również choroby, takie jak warroza, nozymoza i zgnilec.

Obecnie pszczoły bez pomocy człowieka nie byłyby w stanie utrzymać optymalnej liczebności w środowisku naturalnym.

Szansą na zwiększanie populacji pszczół, jest sytuowanie rodzin pszczelich w miejscach wolnych od masowych produkcji rolnych – takich jak parki i ogrody.

Ciekawostki z życia pszczół

Pszczoła miodna Apis mellifera pracuje dla ludzi na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.

Rodzina pszczela składa się z 20.000–80.000 pszczół robotnic, 500–3.000 trutni i tylko jednej królowej-matki.

Robotnice pszczół są samicami, ale nie rozmnażają się.

Jedyną płodną samicą w rodzinie pszczelej jest królowa-matka, która składa od kilkuset do nawet ponad 3.000 jaj na dobę, a wszystkie pszczoły w roju są jej potomstwem.

Czerw to jaja, larwy i poczwarki wychowywane przez pszczoły w komórkach plastra.

Wewnątrz gniazda, gdzie wychowywany jest czerw, pszczoły utrzymują temperaturę ok. 35C przez cały okres jego wychowu.

Od momentu złożenia jajeczka pszczoła robotnica dorasta w 21 dni, truteń w 24 dni, a matka pszczela w 15,5 doby.

Matka pszczela może żyć nawet 5 lat. W szczytowym okresie czerwienia (składania jajeczek) waga złożonych jajeczek w ciągu 1 doby jest większa niż masa samej matki. Pszczoły robotnice zimą żyją 8 miesięcy, latem tylko 5 tygodni – dosłownie zapracowują się na śmierć.

W okresie jesienno-zimowym pszczoły zawiązują wewnątrz ula tak zwany kłąb, w którym ciasno skupione utrzymują stałą temperaturę około 10 stopni C, żywiąc się zgromadzonym miodem oraz pyłkiem, i czekają na wiosnę.

Pszczoły zwiadowczynie zawiadamiają pszczoły zbieraczki o obfitości pożywienia za pomocą tańca.

Pszczoła to jedyny owad, który wytwarza dla siebie żywność zdatną do zjedzenia dla człowieka.

Jedna pszczoła waży około 100 mg.

Pszczoły orientują się w terenie dzięki słońcu. Jeżeli słońce znajduje się za chmurami, wystarczy im polaryzacja światła, którą potrafią obserwować.

Wiele kwiatów ma na płatkach wzory odbijające ultrafiolet. Wzory te są widoczne tylko dla pszczół.

Rodzina pszczela w ciągu roku zużywa ok. 100 kg miodu. Tylko jego nadwyżki można podebrać pszczołom.

Pszczoła żądli tylko w ostateczności, po użądleniu natychmiast umiera.

W Polsce żyje około 450 gatunków pszczół, z których wiele to gatunki zagrożone.

Historia bartnictwa i pszczelarstwa

O bogactwie polskiego bartnictwa wspominał już Ibrahim ibn Jakub w swojej relacji z państwa Mieszka I z 965/966 r.: „…jest on najrozleglejszy z ich [słowiańskich] krajów. Obfituje on w żywność, mięso, miód i rolę orną”.

Pszczelarstwo dzieliło się dawniej na dwa nurty: bartnictwo, czyli chów dzikich pszczół w barciach oraz hodowlę pszczół w kószkach plecionych ze słomy lub wikliny.

Chowem pszczół w barciach zajmowali się bartnicy zrzeszeni w bractwa bartne.

Bractwa bartne zapewniały ogromny dochód i cieszyły się licznymi przywilejami, w tym prawem do własnych sądów bartnych. Winnych przestępstw przeciwko pszczołom i barciom karano obcięciem ręki lub powieszeniem.

Umyślne zabicie nawet jednej pszczoły uznawane było za bardzo ciężkie przewinienie porównywalne z zamordowaniem człowieka.

Barcie dziano zwykle na wysokich sosnach, nieco rzadziej na dębach.

Drzewa bartne oraz przedmioty należące do bartnika oznaczano wyrytym klejmem lub znamieniem bartnym.

Borem bartnym nazywano zespół barci podlegających jednemu bartnikowi. Do boru należało 60 barci.

Wartość produkcji bartniczej w dawnych puszczach często znacznie przewyższała łączne dochody z wyrębu drzew i łowiectwa.

Na przełomie XVIII i XIX w. nastąpił intensywny rozwój pasiecznictwa, czyli hodowli pszczół w ulach.

Pojawiły się różne rodzaje uli: ozdobne kłody bartne ustawiane na ziemi, słomiane kószki, ule ze słomy i ule drewniane.

Około 1840 r. ks. dr Jan Dzierżon obmyślił i wprowadził pierwsze ule z ruchomymi snozami (listwami, na których pszczoły budowały plastry), tak zwane dzierżony.

W 1870 r. profesor Uniwersytetu Lwowskiego dr. Teofil Ciesielski obmyślił ramkę na plaster i w ten sposób utworzył typ ula rozbieralnego i otwieranego z boku, zwanego ulem słowiańskim.

W 1880 r. Kazimierz Lewicki, wzorując się na ulu Dzierżona i ulu słowiańskim, zmodyfikował ramki i utworzył typ ula otwieranego z góry – ul Lewickiego.

Obecnie użytkuje się wiele rodzajów uli, ale wszystkie są zbudowane według tych samych zasad konstrukcyjnych. Każdy ul składa się z korpusu gniazdowego, nadstawki, dennicy i daszka.

Ważnym wynalazkiem w procesie udoskonalania uli było podzielenie wysokiej ramki gniazdowej, najbardziej właściwej z punktu widzenia naturalnego rozwoju rodziny pszczelej, na kilka niskich równie korzystnych dla pszczół. W ten sposób skonstruowano ul wielokondygnacyjny.

Dlaczego pszczoły są takie ważne

Pszczoły pełnią bardzo ważną funkcję w środowisku naturalnym. Zbierając pyłek i nektar z kwiatów, zapylają rośliny. Dzięki nim powstają zdrowe nasiona i owoce, będące pokarmem dla zwierząt i ludzi.

Owady zapylają większość roślin, które uprawiamy i którymi żywimy zwierzęta hodowlane i siebie.

Wartość roślin, które hodujemy dzięki zapylaniu przez pszczoły, przekracza wielokrotnie wartość samych produktów pszczelich, takich jak wosk i miód.

W wielu krajach utrzymuje się pasieki tylko po to, żeby pszczoły zapylały uprawy oraz rośliny ozdobne.

Zapylane przez pszczoły rośliny z ekosystemów takich jak ogrody i parki z roku na rok są silniejsze oraz mają zdrowe nasiona i owoce. Takie środowisko zachęca liczne zwierzęta i ptaki by w nim zamieszkać.
Pszczoły muszą odwiedzić około 4.000.000 kwiatów, by zebrać nektar na 1 kg miodu.

Dzięki zapylaniu pszczół możemy cieszyć się smakowitymi owocami, takimi jak jabłka, śliwki, gruszki, maliny i smażyć nasze jedzenie na przykład na oleju rzepakowym.

Z powodu szerokiego stosowania chemicznych środków (pestycydy, herbicydy, nawozy sztuczne) oraz zanieczyszczenia środowiska naturalnego jest coraz mniej owadów zapylających.

Rodzinom pszczelim zagrażają również choroby, takie jak warroza, nozymoza i zgnilec.

Obecnie pszczoły bez pomocy człowieka nie byłyby w stanie utrzymać optymalnej liczebności w środowisku naturalnym.

Szansą na zwiększanie populacji pszczół, jest sytuowanie rodzin pszczelich w miejscach wolnych od masowych produkcji rolnych – takich jak parki i ogrody.

Ciekawostki z życia pszczół

Pszczoła miodna Apis mellifera pracuje dla ludzi na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.

Rodzina pszczela składa się z 20.000–80.000 pszczół robotnic, 500–3.000 trutni i tylko jednej królowej-matki.

Robotnice pszczół są samicami, ale nie rozmnażają się.

Jedyną płodną samicą w rodzinie pszczelej jest królowa-matka, która składa od kilkuset do nawet ponad 3.000 jaj na dobę, a wszystkie pszczoły w roju są jej potomstwem.

Czerw to jaja, larwy i poczwarki wychowywane przez pszczoły w komórkach plastra.

Wewnątrz gniazda, gdzie wychowywany jest czerw, pszczoły utrzymują temperaturę ok. 35C przez cały okres jego wychowu.

Od momentu złożenia jajeczka pszczoła robotnica dorasta w 21 dni, truteń w 24 dni, a matka pszczela w 15,5 doby.

Matka pszczela może żyć nawet 5 lat. W szczytowym okresie czerwienia (składania jajeczek) waga złożonych jajeczek w ciągu 1 doby jest większa niż masa samej matki. Pszczoły robotnice zimą żyją 8 miesięcy, latem tylko 5 tygodni – dosłownie zapracowują się na śmierć.

W okresie jesienno-zimowym pszczoły zawiązują wewnątrz ula tak zwany kłąb, w którym ciasno skupione utrzymują stałą temperaturę około 10 stopni C, żywiąc się zgromadzonym miodem oraz pyłkiem, i czekają na wiosnę.

Pszczoły zwiadowczynie zawiadamiają pszczoły zbieraczki o obfitości pożywienia za pomocą tańca.

Pszczoła to jedyny owad, który wytwarza dla siebie żywność zdatną do zjedzenia dla człowieka.

Jedna pszczoła waży około 100 mg.

Pszczoły orientują się w terenie dzięki słońcu. Jeżeli słońce znajduje się za chmurami, wystarczy im polaryzacja światła, którą potrafią obserwować.

Wiele kwiatów ma na płatkach wzory odbijające ultrafiolet. Wzory te są widoczne tylko dla pszczół.

Rodzina pszczela w ciągu roku zużywa ok. 100 kg miodu. Tylko jego nadwyżki można podebrać pszczołom.

Pszczoła żądli tylko w ostateczności, po użądleniu natychmiast umiera.

W Polsce żyje około 450 gatunków pszczół, z których wiele to gatunki zagrożone.